در بسیاری از فعالیتهای اقتصادی، پرداخت مالیات به زمان تعیین مالیات قطعی و نهایی موکول نمیشود و مؤدی ممکن است بر اساس قانون، بخشی از مالیات خود را زودتر و به صورت علیالحساب پرداخت کند. مالیات علیالحساب در واقع مبلغی است که پیش از مشخص شدن مالیات نهایی دریافت میشود و در زمان محاسبه مالیات قطعی، با بدهی مالیاتی مؤدی تسویه خواهد شد. یکی از مهمترین مبانی قانونی این نوع مالیات، ماده ۱۶۳ قانون مالیاتهای مستقیم است.
اما مالیات علیالحساب فقط به یک نوع پرداخت محدود نمیشود و در مواردی مانند واردات کالا و برخی صادرات نیز مقررات خاصی برای آن وجود دارد. برای مثال، واردات قطعی کالا در شرایط مقرر مشمول مالیات علیالحساب است و طبق دستورالعمل مربوط، نرخ آن ۴ درصد تعیین شده است. در ادامه، با مالیات علیالحساب، انواع آن، نحوه محاسبه و پرداخت و همچنین تفاوت آن با مالیات مقطوع و پیشپرداخت آشنا میشویم.
مالیات علی الحساب چیست و چه کاربردی دارد؟
مالیات علیالحساب مبلغی است که مؤدی قبل از مشخص شدن مالیات نهایی، در طول سال یا در زمان انجام برخی معاملات و فعالیتهای اقتصادی به حساب مالیات خود پرداخت میکند. این مبلغ در واقع پیشپرداخت مالیات محسوب میشود و پس از مشخص شدن مالیات قطعی، با مالیات نهایی مؤدی محاسبه و تسویه خواهد شد.
البته مالیات علیالحساب همیشه به شکل یک پرداخت عمومی در طول سال نیست و ممکن است در برخی فعالیتها مانند واردات یا صادرات مشمول مقررات خاص، در زمان انجام تشریفات مربوط دریافت شود.
کاربردهای مالیات علی الحساب
مهمترین کاربرد مالیات علیالحساب، تسریع در وصول مالیات و دریافت بخشی از مالیات پیش از مشخص شدن مالیات نهایی مؤدی است. اما پرداخت مالیات به این روش کاربردهای دیگری هم دارد:
- کاهش فاصله زمانی میان کسب درآمد و پرداخت مالیات
- توزیع پرداخت مالیات در طول سال به جای اینکه تمام مبلغ پس از تعیین مالیات نهایی پرداخت شود.
- تسهیل وصول مالیات در برخی فعالیتهای خاص؛ برای مثال، مالیات علیالحساب واردات کالا در زمان انجام تشریفات گمرکی دریافت میشود.
- کاهش ریسک عدم پرداخت مالیات از طریق دریافت بخشی از مالیات پیش از رسیدگی و قطعی شدن پرونده
مالیات علی الحساب چگونه با مالیات نهایی تسویه می شود؟
پس از مشخص شدن مالیات نهایی، مبالغی که قبلا به عنوان مالیات علیالحساب پرداخت شدهاند، در محاسبات مالیاتی مؤدی لحاظ میشوند.
اگر مالیات قطعی بیشتر از مبلغ علیالحساب باشد، مؤدی باید مابهالتفاوت را پرداخت کند. برای نمونه، اگر مالیات نهایی ۱۰۰ میلیون تومان و مالیات علیالحساب پرداختشده ۷۰ میلیون تومان باشد، ۳۰ میلیون تومان باقیمانده باید پرداخت شود.
در مقابل، اگر مبلغ پرداختشده به عنوان علیالحساب از مالیات نهایی بیشتر باشد، موضوع مازاد پرداختی طبق مقررات مربوط قابل بررسی و در صورت احراز شرایط، قابل استرداد یا احتساب در بدهیهای مالیاتی خواهد بود.
چه کسانی مشمول پرداخت مالیات علی الحساب هستند؟
مشمولان مالیات علیالحساب را نمیتوان به یک گروه خاص محدود کرد؛ زیرا نوع فعالیت، مقررات قانونی و بخشنامه مربوط تعیین میکند چه مؤدیانی باید این مبلغ را پرداخت کنند.
به طور کلی، ممکن است برخی صاحبان کسبوکار و فعالان اقتصادی بر اساس ماده ۱۶۳ قانون مالیاتهای مستقیم مشمول پرداخت علیالحساب شوند. همچنین واردکنندگان کالا و صادرکنندگان برخی کالاهای مشخص هم ممکن است بر اساس مقررات خاص، هنگام انجام فعالیت خود مشمول پرداخت مالیات علیالحساب باشند.
انواع مالیات علی الحساب کدام اند؟
مالیات علیالحساب با توجه به مبنای دریافت و نوع فعالیت اقتصادی، شکلهای مختلفی دارد. مهمترین موارد عبارتاند از:
- مالیات علیالحساب واردات کالا
- مالیات علیالحساب صادرات برخی کالاها، بهویژه مواد خام و نیمهخام
- مالیات علیالحساب مربوط به برخی فعالیتها و پرداختهای خاص طبق قوانین و مقررات مالیاتی
- مالیات علیالحسابی که سازمان امور مالیاتی در چارچوب ماده ۱۶۳ مطالبه میکند.
بنابراین نباید تصور کرد که تمام مالیاتهای علیالحساب دارای نرخ یا روش پرداخت یکسان هستند.
مالیات علی الحساب واردات کالا
مالیات علی الحساب واردات کالا یکی از شناختهشدهترین انواع مالیات است که در بخش بعدی به طور ویژه در مورد آن صحبت خواهیم کرد.
یکی از شناختهشدهترین موارد مالیات علیالحساب، مالیات مربوط به واردات قطعی کالا است. و نرخ آن در دستورالعمل مربوط ۴ درصد ارزش گمرکی مندرج در اظهارنامه گمرکی تعیین شده است.
مالیات علی الحساب صادرات
مالیات علیالحساب صادرات یک حکم عمومی برای تمام کالاهای صادراتی نیست و باید مقررات مربوط به نوع کالای صادرشده بررسی شود.
برای نمونه، در سالهای اخیر برای صادرات برخی مواد خام و نیمهخام مقرراتی درباره دریافت مالیات علیالحساب در زمان انجام تشریفات صادراتی وضع شده است. در سال ۱۴۰۲، برای برخی اقلام مشمول، دریافت علیالحساب مالیات به میزان ۲ درصد ارزش صادراتی ابلاغ شد و در سال ۱۴۰۵ هم سازمان امور مالیاتی مودیان درباره دریافت 1 درصد مالیات علیالحساب صادرات مواد خام و نیمهخام اطلاعرسانی کرده است.
بنابراین هنگام محاسبه مالیات علیالحساب صادرات باید حتما سال، نوع کالا و مقررات بودجهای و اجرایی همان دوره بررسی شود. شرکت معتمد ما بهعنوان یکی از شرکتهای معتمد ارائهدهنده خدمات مالیاتی، در انجام تکالیف مثل تعیین نرخ مالیات در کنار شماست. برای دریافت راهنمایی و استفاده از خدمات کارشناسان ما، کافی است با ما تماس بگیرید.
سایر موارد پرداخت مالیات علی الحساب
علاوه بر واردات و برخی صادرات، در قوانین و مقررات مالیاتی برای بعضی فعالیتها نیز سازوکار دریافت مالیات علیالحساب پیشبینی شده است. برای مثال، ماده ۱۶۳ به سازمان امور مالیاتی اجازه میدهد در شرایط مقرر، مالیات همان سال را بر اساس مالیات قطعی سالهای قبل یا حجم فعالیت به صورت علیالحساب مطالبه کند.
به همین دلیل، برای تعیین دقیق تکلیف یک مؤدی باید نوع فعالیت، شخصیت حقیقی یا حقوقی، نحوه کسب درآمد و مقررات اختصاصی مربوط به آن بررسی شود.
مالیات علی الحساب واردات کالا چیست؟
مالیات علیالحساب واردات مبلغی است که واردکننده در زمان انجام تشریفات گمرکی و پیش از مشخص شدن مالیات عملکرد نهایی خود، طبق مقررات مربوط پرداخت میکند.
مالیات علی الحساب واردات چگونه محاسبه می شود؟
بر اساس دستورالعمل شماره ۲۰۰/۹۵/۵۱۶، نرخ مالیات علیالحساب واردات قطعی کالا ۴ درصد ارزش گمرکی مندرج در اظهارنامه گمرکی است. برای مثال، اگر ارزش گمرکی کالای وارداتی ۵۰۰ میلیون تومان باشد، بدون در نظر گرفتن موارد خاص، مالیات علیالحساب آن با نرخ ۴ درصد برابر است با:
۲۰ میلیون تومان = ۵۰۰ میلیون × ۴٪
چه واردکنندگانی مشمول مالیات علی الحساب هستند؟
بر اساس اصل کلی دستورالعمل مربوطه، واردات قطعی کالا توسط اشخاص حقیقی و حقوقی مشمول پرداخت مالیات علیالحساب واردات است؛ مگر اینکه واردکننده یا کالای موردنظر در فهرست استثناهای قانونی و اجرایی قرار داشته باشد.
بنابراین داشتن شخصیت حقیقی یا حقوقی به تنهایی موجب معافیت نمیشود و باید شرایط واردکننده و نوع کالای وارداتی بررسی شود.
چه کالاها یا واردکنندگانی از آن معاف هستند؟
بر اساس دستورالعمل مربوط، موارد زیر از پرداخت این نوع مالیات معاف هستند:
- اقلام مورد نیاز واحدهای تولیدی دارای مجوز فعالیت معتبر، پروانه بهرهبرداری یا جواز تأسیس، دستگاههای اجرایی دارای ردیف بودجه در بودجه عمومی کشور، تعاونیهای مرزنشینان
- کالاهای موضوع ماده ۱۱۹ قانون امور گمرکی
- کالاهای فاقد جنبه تجاری همراه مسافر یا وارده از طریق پست و کالاهای اساسی طبق مصوبه کارگروه تنظیم بازار
مالیات علی الحساب چگونه پرداخت می شود؟
روش پرداخت به نوع مالیات علیالحساب بستگی دارد. مثلا در مالیات علیالحساب واردات، فرآیند پرداخت در ارتباط با گمرک انجام میشود.
مراحل پرداخت مالیات علی الحساب
برای مالیات علیالحساب واردات، مراحل کلی به این صورت است:
- ثبت اظهارنامه و انجام تشریفات گمرکی
- تعیین ارزش گمرکی و مبلغ مالیات علیالحساب
- صدور قبض پرداخت مالیات
- پرداخت مبلغ تعیینشده توسط واردکننده
- ثبت و تأیید پرداخت در سامانه مربوط
- ادامه فرآیند ترخیص کالا
در سایر انواع مالیات علیالحساب، مسیر پرداخت میتواند متفاوت باشد و باید مطابق اطلاعیه یا دستورالعمل مربوط اقدام شود.
زمان پرداخت مالیات علی الحساب
زمان پرداخت هم به نوع مالیات بستگی دارد. در مالیات علیالحساب واردات، پرداخت در فرآیند انجام تشریفات گمرکی و قبل از ترخیص کالا انجام میشود. در سایر موارد، ممکن است قانون یا بخشنامه مربوط، مهلت مشخصی را برای پرداخت تعیین کرده باشد. به همین دلیل، نمیتوان یک مهلت مشخص را برای تمام مالیاتهای علیالحساب اعلام کرد.
تفاوت مالیات علی الحساب و مالیات مقطوع چیست؟
مالیات علیالحساب مبلغی است که قبل از تعیین مالیات نهایی پرداخت میشود و در نهایت با مالیات قطعی مؤدی تسویه میشود. اما مالیات مقطوع مالیاتی است که در صورت وجود شرایط قانونی، بدون طی کردن فرآیند معمول تعیین مالیات، بنا بر مبلغ یا مبنای مشخصی تعیین و مطالبه میشود.
تفاوت مالیات علی الحساب با پیشپرداخت و مساعده چیست؟
هر سه مفهوم به پرداخت مبلغی پیش از زمان تسویه نهایی شباهت دارند، اما از نظر ماهیت یکسان نیستند.
- مالیات علیالحساب پرداختی است که ماهیت مالیاتی دارد و در نهایت در محاسبه مالیات نهایی مؤدی لحاظ میشود.
- پیشپرداخت اصطلاحی عمومیتر است و میتواند برای پرداخت بخشی از مبلغ یک معامله، قرارداد یا بدهی پیش از سررسید کامل آن استفاده شود.
- مساعده هم معمولا به مبلغی گفته میشود که کارفرما یا شخص دیگری پیش از زمان پرداخت کامل حقوق یا طلب، در اختیار فرد قرار میدهد.
اگر مالیات علی الحساب بیشتر از مالیات نهایی باشد چه می شود؟
ممکن است پس از رسیدگی و تعیین مالیات قطعی مشخص شود مبلغی که مؤدی قبلا به عنوان مالیات علیالحساب پرداخت کرده، بیشتر از مالیات نهایی او بوده است. در این حالت، مبلغ اضافی باید طبق مقررات مربوط تعیین تکلیف شود. بسته به شرایط پرونده، امکان استرداد اضافهپرداخت یا احتساب آن در بدهیهای مالیاتی وجود دارد.
برای مثال، اگر مالیات علیالحساب پرداختشده ۱۲۰ میلیون تومان و مالیات نهایی ۹۰ میلیون تومان باشد، ۳۰ میلیون تومان اضافه پرداخت شده است. این مبلغ به معنای ایجاد یک مالیات جدید نیست و باید مطابق مقررات استرداد یا تهاتر مالیاتی تعیین تکلیف شود.
نکات مهم مالیات علی الحساب برای مؤدیان و کسب و کارها
برای جلوگیری از اشتباه در پرداخت و محاسبه مالیات علیالحساب، توجه به نکات زیر اهمیت دارد:
- ماده ۱۶۳ قانون مالیاتهای مستقیم یکی از مبانی قانونی دریافت مالیات علیالحساب است.
- نرخ مالیات علیالحساب برای همه فعالیتها یکسان نیست.
- مالیات علیالحساب واردات را نباید با مالیات بر ارزش افزوده، حقوق ورودی یا سایر وجوه گمرکی یکی دانست.
- رسیدها و اسناد پرداخت مالیات علیالحساب را تا زمان تعیین تکلیف مالیات نهایی نگهداری کنید.
- هنگام تهیه اظهارنامه و محاسبه مالیات عملکرد، مبالغ علیالحساب پرداختشده را در محاسبات مالیاتی لحاظ کنید.
- اگر مبلغ علیالحساب بیشتر از مالیات نهایی باشد، موضوع اضافهپرداخت را طبق مقررات پیگیری کنید.
- پیش از پرداخت، حتما بررسی کنید که فعالیت یا کالای موردنظر مشمول معافیت یا استثنای خاص نباشد.
- برای مبالغ و نرخهای وابسته به سال، بهتر است آخرین بخشنامهها و مقررات همان سال بررسی شوند؛ زیرا نرخ یا دامنه شمول برخی موارد، به مقررات بودجهای و اجرایی دوره مربوط وابسته است.
بدون دیدگاه