اظهارنامه برآوردی زمانی وارد پرونده مودی می‌شود که اظهارنامه مالیاتی در موعد مقرر ارسال نشده یا با مقررات سازمان مطابقت نداشته باشد. در این حالت، سازمان امور مالیاتی با تکیه بر منابع اطلاعاتی گوناگون از معاملات فصلی و گردش حساب‌های بانکی گرفته تا گزارش مأموران مالیاتی درآمد و مالیات مودی را خودش تخمین می‌زند؛ رقمی که معمولاً بیشتر از واقعیت است.

مودی پس از مشاهده ابلاغیه در کارتابل ابلاغ الکترونیک، دو مسیر پیش رو دارد:

پذیرفتن مبلغ مالیات و پرداخت آن یا ثبت اعتراض مستند در مهلت قانونی (۳۰ روز از تاریخ ابلاغ).

بهترین راهکار برای پرهیز از این وضعیت، ارسال به‌موقع و دقیق اظهارنامه مالیاتی و نگهداری منظم اسناد و مدارک مالی است.

در این راهنما، مفهوم اظهارنامه برآوردی، مشمولان آن، منابع اطلاعاتی سازمان، نحوه مشاهده ابلاغیه، مراحل اعتراض و راهکارهای پیشگیری را مرور می‌کنیم.

اظهارنامه برآوردی چیست و چه زمانی صادر می‌شود؟

اظهارنامه برآوردی، اظهارنامه‌ای است که به‌جای مودی و توسط خود سازمان امور مالیاتی تنظیم می‌شود.

طبق ماده ۹۷ قانون اصلاح قانون مالیات‌های مستقیم، این اتفاق زمانی رخ می‌دهد که مودی اظهارنامه را در مهلت قانونی ارسال نکرده باشد، یا اظهارنامه ارسالی با مقررات و فرمت سازمان مطابقت نداشته باشد. در چنین شرایطی، سازمان با تکیه بر داده‌هایی که از منابع گوناگون در اختیار دارد، درآمد مشمول مالیات و مبلغ مالیات را خودش تخمین زده و در پرونده مودی ثبت می‌کند.

قانون زمان دقیقی برای صدور این اظهارنامه تعیین نکرده است؛ در عمل، سازمان معمولاً اندکی پس از پایان مهلت ارسال اظهارنامه که برای اشخاص حقوقی تا پایان تیرماه سال بعد و برای اشخاص حقیقی صاحب مشاغل تا پایان خردادماه سال بعد است این کار را انجام می‌دهد.

تفاوت اظهارنامه برآوردی با اظهارنامه قطعی (معمولی)

اظهارنامه معمولی را خود مودی، بر اساس دفاتر و اسناد واقعی کسب‌وکار، تنظیم و ارسال می‌کند. اما اظهارنامه برآوردی را سازمان امور مالیاتی بدون دسترسی به هزینه‌های کسر‌شدنی و جزئیات دقیق فعالیت مودی صرفاً بر پایه تخمین تنظیم می‌کند. به همین دلیل، مبلغ مالیات در اظهارنامه برآوردی معمولاً بیشتر از واقعیت است و مودی حق دارد با ارائه مدارک واقعی به آن اعتراض کند.

چه کسانی مشمول اظهارنامه برآوردی می‌شوند؟

هر مودی اعم از شخص حقیقی (صاحبان مشاغل) یا شخص حقوقی (شرکت‌ها) که اظهارنامه مالیاتی خود را به‌موقع یا به‌درستی ارسال نکند، ممکن است مشمول اظهارنامه برآوردی شود:

• اشخاص حقیقی: در صورت عدم ارسال اظهارنامه در موعد مقرر، یا درج اطلاعات نادرست و مغایر با مقررات.
• اشخاص حقوقی: در صورت درج اشتباه یا غیرواقعی در ترازنامه، صورت سود و زیان، یا صورت درآمد و هزینه. اظهارنامه اشخاص حقوقی باید حداقل شامل ترازنامه و حساب سود و زیان باشد.

این موضوع فقط به مالیات عملکرد محدود نیست؛ در مالیات بر ارزش افزوده، مالیات حقوق و مالیات مشاغل و مستغلات نیز، در صورت عدم ارسال یا ارسال ناقص اظهارنامه، امکان صدور برآورد وجود دارد.

منابع اطلاعاتی سازمان امور مالیاتی برای تخمین درآمدها

سازمان امور مالیاتی برای تعیین درآمد و مالیات برآوردی، از ترکیب چند منبع اطلاعاتی طرح جامع مالیاتی استفاده می‌کند. بسته به نوع و میزان تخلف، ممکن است یک یا چند مورد از منابع زیر همزمان بررسی شود:

سامانه اظهارنامه برآوردی و نحوه مشاهده ابلاغیه

ابلاغ اظهارنامه برآوردی به‌صورت کاملاً الکترونیکی انجام می‌شود. برای مشاهده ابلاغیه، مراحل زیر را دنبال کنید:

1. وارد درگاه ملی خدمات مالیاتی به نشانی tax.gov.ir یا my.tax.gov.ir شوید.
2. با نام کاربری و رمز عبور (و در صورت نیاز، رمز یکبار مصرف) وارد پرونده مالیاتی خود شوید.
3. به بخش «کارتابل ابلاغ الکترونیک» بروید.
4. ابلاغیه‌های مربوط به اظهارنامه برآوردی، برگ تشخیص و سایر اسناد را در همین بخش مشاهده کنید.

پس از مشاهده ابلاغیه، دو مسیر پیش روی مودی است: پذیرفتن مبلغ مالیات تعیین‌شده و پرداخت آن، یا ثبت اعتراض در مهلت قانونی.

آموزش گام‌به‌گام نحوه اعتراض به اظهارنامه برآوردی

طبق ماده ۹۷ قانون اصلاح مالیات‌های مستقیم، اعتراض به اظهارنامه برآوردی حق قانونی مودی است. پیش از ثبت اعتراض، لازم است مدارک زیر آماده شود:

• اظهارنامه مالیاتی صحیح و کامل، مطابق با فرمت سازمان (ترازنامه و صورت سود و زیان برای اشخاص حقوقی).
• اسناد و مدارک درآمدی و هزینه‌ای (فاکتورها، گردش حساب بانکی، قراردادها).
• مستندات مربوط به مشمولیت احتمالی تبصره ماده ۱۰۰ (برای صاحبان مشاغل کوچک واجد شرایط).

توجه داشته باشید که ثبت اعتراض، جریمه‌های ناشی از عدم تسلیم به‌موقع اظهارنامه را به‌طور خودکار لغو نمی‌کند؛ این جریمه‌ها جداگانه بررسی می‌شوند.

مراحل و مهلت قانونی ثبت اعتراض در سامانه

1. وارد سامانه مودیان به نشانیgov.ir شوید.
2. با نام کاربری و رمز عبور، وارد پرونده مالیاتی خود شوید.
3. در داشبورد مالیاتی، وارد بخش «درخواست‌ها» شوید.
4. گزینه «اعتراض به بدهی» را انتخاب کرده و مدارک لازم را پیوست کنید.

مهلت‌های قانونی برای طی مراحل مختلف اعتراض، به شرح جدول زیر است:

نکته مهم این است که مبنای محاسبه مهلت‌ها، تاریخ ابلاغ است، نه تاریخ مشاهده یا دریافت واقعی توسط مودی. در صورت عدم اعتراض در مهلت مقرر، اظهارنامه برآوردی قطعی تلقی شده و اجرای آن آغاز می‌شود.

نحوه پرداخت مالیات اظهارنامه برآوردی

اگر مودی با مبلغ اظهارنامه برآوردی موافق باشد یا اعتراض او پذیرفته نشود، باید مالیات تعیین‌شده را از یکی از روش‌های زیر پرداخت کند:

• پرداخت الکترونیکی از طریق tax.gov.ir، بخش «سایر خدمات مالیاتی» و گزینه «پرداخت الکترونیک مالیات».
• پرداخت آنلاین از طریق my.tax.gov.ir یا payments.tax.gov.ir با شناسه ۳۰ رقمی نسیم.
• مراجعه حضوری به اداره امور مالیاتی مربوطه و دریافت قبض پرداخت.
• تقسیط مالیات، در صورت موافقت اداره مالیاتی و ارائه درخواست کتبی همراه با ضمانت (چک یا سفته).

راهکارهای پیشگیری از صدور اظهارنامه برآوردی (چک‌لیست اقدامات)

بهترین راه مواجهه با اظهارنامه برآوردی، پیشگیری از صدور آن است. رعایت موارد زیر ریسک برآورد را به‌طور محسوسی کاهش می‌دهد:

• اظهارنامه مالیاتی را در مهلت قانونی ارسال کنید.
• فرمت اظهارنامه را کاملاً منطبق با مقررات سازمان تنظیم کنید.
• ترازنامه و صورت سود و زیان را به‌طور کامل و دقیق تهیه کنید.
• صورت‌ حساب‌های الکترونیکی را از طریق سامانه مودیان به‌روز نگه دارید.
• معاملات فصلی را به‌موقع در سامانه مربوطه ثبت کنید.
• از نرم‌افزار حسابداری یکپارچه با سامانه مودیان استفاده کنید تا ثبت اطلاعات و تهیه اظهارنامه ساده‌تر شود.