مالیات یکی از مهمترین تکالیف مالی اشخاص و کسبوکاهاست و آشنایی با انواع آن میتواند از اشتباه در محاسبه و پرداخت مالیات جلوگیری کند. در این میان، دو اصطلاح مالیات بر درآمد و مالیات بر عملکرد بیشتر از سایر مفاهیم مورد توجه صاحبان مشاغل و شرکتها قرار میگیرند.
در نگاه اول ممکن است این دو اصطلاح کاملا متفاوت به نظر برسند؛ اما در نظام مالیاتی ایران، ارتباط نزدیکی با یکدیگر دارند. به همین دلیل، شناخت دقیق این دو مفهوم، نحوه محاسبه و زمان پرداخت آنها برای صاحبان کسبوکار، شرکتها، مشاغل و سایر مؤدیان اهمیت زیادی دارد. ما در این مقاله تمام مباحثی که گفته شد را پوشش دادهایم تا سوالی در این رابطه در ذهنتان باقی نماند.
مالیات بر درآمد چیست؟
مالیات بر درآمد، مالیاتی است که بر درآمد مشمول مالیات اشخاص حقیقی و حقوقی تعلق میگیرد. در نظام مالیاتی ایران، درآمد افراد و کسبوکارها بسته به نوع فعالیت و منبع درآمد، مشمول مقررات متفاوتی است.
در اصل مالیات بر درآمد یک عنوان کلی است و نمیتوان برای همه افراد و انواع درآمد، نرخ یا روش محاسبه یکسانی در نظر گرفت. ابتدا باید مشخص شود درآمد از چه طریقی به دست آمده است و مؤدی در کدام گروه مالیاتی قرار میگیرد.
در ادامه به درآمدهایی که مشمول مالیات هستند، خواهیم پرداخت.
چه درآمدهایی مشمول مالیات می شوند؟
مهمترین انواع درآمدهایی که ممکن است مشمول مالیات شوند، عبارتاند از:
- درآمد حقوق: مبالغی که اشخاص در ازای اشتغال و ارائه خدمات دریافت میکنند، با اعمال معافیتها و مقررات مربوط به مالیات حقوق، مشمول مالیات هستند.
- درآمد مشاغل: درآمدی که اشخاص حقیقی از فعالیتهای شغلی و اقتصادی خود به دست میآورند. درآمد فروشندگان، پزشکان، وکلا، فریلنسرها و سایر صاحبان مشاغل از جمله این درآمدهاست. ماده ۹۳ قانون مالیاتهای مستقیم درآمد مشاغل اشخاص حقیقی را مشمول مالیات بر درآمد مشاغل میداند.
- درآمد املاک: درآمد حاصل از واگذاری حقوق مربوط به املاک و بهویژه در مورد اجاره، طبق مقررات فصل مالیات بر درآمد املاک مشمول مالیات میشود.
- درآمد اشخاص حقوقی: درآمد شرکتها و سایر اشخاص حقوقی هم طبق مقررات مالیاتی و پس از تعیین درآمد مشمول مالیات خواهد بود.
- درآمدهای اتفاقی: برخی درآمدهایی که بهصورت غیرمستمر و از طرق خاص به دست میآیند هم در صورت وجود شرایط قانونی، ممکن است مشمول مالیات بر درآمد اتفاقی باشند.
- برخی درآمدهای اشخاص و شرکتهای خارجی: اشخاص غیرایرانی در مواردی که از ایران یا در ایران درآمد کسب میکنند، طبق ماده ۱ قانون مالیاتهای مستقیم میتوانند مشمول مالیات شوند.
مالیات بر درآمد چگونه محاسبه می شود؟
مالیات بر درآمد را نباید صرفا مالیات بر کل مبلغ فروش یا تمام وجوه دریافتی یک شخص دانست. نوع درآمد، هزینههای قابل قبول، معافیتهای قانونی و وضعیت مؤدی همگی میتوانند در تعیین مبلغ نهایی مالیات مؤثر باشند.
محاسبه مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی
در مالیات بر درآمد مشاغل، ابتدا درآمد مشمول مالیات تعیین میشود. مطابق ماده ۹۴ قانون مالیاتهای مستقیم، برای صاحبان مشاغل، درآمد مشمول مالیات از کل فروش کالا و خدمات و سایر درآمدهای مشمول، پس از کسر هزینهها و استهلاکات قابل قبول مالیاتی به دست میآید.
بهصورت ساده میتوان گفت:
هزینهها و استهلاکهای قابل قبول – درآمدهای مشمول مالیات= درآمد مشمول مالیات
هنگامی که درآمد مشمول محاسبه شد، نرخ مالیات بر حسب بازه درآمد مشمول به صورت زیر خواهد بود:
مالیات درآمد تا 200 میلیون تومان: معاف
مالیات درآمد 200 تا 600 میلیون تومان: 15%
مالیات درآمد 600 میلیون تا 1 میلیارد تومان: 20%
مالیات درآمد بالای 1 میلیارد تومان: 25%
برای درک بهتر فرض کنید درآمد مشمول شما 1 میلیارد باشد. در این صورت:
- 200 میلیون اول معاف است
- 400 میلیون دوم، 60 میلیون مالیات دارد.
- مازاد درآمد تا یک میلیارد هم 80 میلیون مالیات دارد.
پس مجموعا مالیات بر درآمد پرداختی، 140 میلیون تومان است.
مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی
درآمد مشمول مالیات شرکتها با کسر هزینههای قابل قبول از درآمد کل محاسبه میشود. سپس باید 25 درصد از سود خالص یک سال مالی را به عنوان مالیات پرداخت کرد.
فرض کنید سود خالص یک شرکت در یک سال مالی، 1 میلیارد باشد. مبلغ مالیاتی که باید پرداخت شود، 250 میلیون است.
مالیات بر عملکرد چیست؟
مالیات بر عملکرد بیشتر یک اصطلاح رایج در امور مالی و مالیاتی است و معمولا به مالیاتی اشاره دارد که بر اساس عملکرد مالی یک شخص یا کسبوکار در یک دوره مالیاتی محاسبه میشود.
به بیان ساده، وقتی یک شرکت یا کسبوکار در طول یک سال مالی درآمد و هزینههای خود را ثبت میکند، در پایان دوره هم باید وضعیت مالیاتی عملکرد و در واقع سود خود را مشخص کند. یعنی اگر حقیقی باشد، باید فرم تبصره 100 یا اظهارنامه مالیاتی ارسال کند و اگر حقوقی باشد، اظهارنامه عملکرد ارسال کند.
برای آشنایی بیشتر با تبصره 100، مقاله ما تحت عنوان تبصره 100 چیست را بخوانید. در صورت داشتن هر گونه سوال هم میتوانید با مشاوران ما تماس بگیرید.
چه کسانی مشمول مالیات عملکرد هستند؟
بهطور کلی، اشخاصی که از فعالیت اقتصادی یا شغلی خود درآمد مشمول مالیات کسب میکنند، مشمول مالیات عملکرد هستند. مهمترین گروهها عبارتاند از:
- صاحبان مشاغل و اشخاص حقیقی فعال اقتصادی که 3 گروه هستند:
- گروه اول: صاحبان مشاغلی مثل صرافیها، جواهرفروشان، هتلهای سه ستاره به بالا و بیمارستانها که درآمد بالایی دارند.
- گروه دوم: صاحبان کسب و کارهایی که درآمد متوسطی دارند.
- گروه سوم: صاحبان مشاغل کوچک که طبعا درآمد کمی دارند و بهتر است فرم تبصره 100 ارسال کنند.
- شرکتها و سایر اشخاص حقوقی که فعالیت اقتصادی دارند و از طریق آن کسب سود میکنند.
مالیات عملکرد اشخاص حقیقی و حقوقی چه تفاوتی دارد؟
مالیات عملکرد اشخاص حقیقی و حقوقی هر دو بر اساس درآمد مشمول مالیات محاسبه میشوند، اما نرخ و نحوه انجام تکالیف آنها متفاوت است. اشخاص حقیقی معمولا درآمد و در نتیجه سود کمتری دارند.
مالیات عملکرد اشخاص حقیقی
مالیات عملکرد اشخاص حقیقی، مالیاتی است که صاحبان مشاغل بابت درآمد مشمول مالیات فعالیت خود در یک سال مالیاتی پرداخت میکنند. این مالیات پس از محاسبه درآمد مشمول مالیات و اعمال معافیتها و مقررات مربوط، طبق نرخهای ماده ۱۳۱ قانون مالیاتهای مستقیم تعیین میشود.
مالیات عملکرد اشخاص حقوقی
مالیات عملکرد اشخاص حقوقی، مالیاتی است که شرکتها و سایر اشخاص حقوقی بابت درآمد مشمول مالیات خود پرداخت میکنند. طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم، نرخ عمومی مالیات بر درآمد اشخاص حقوقی ۲۵ درصد است.
اشخاص حقوقی باید اظهارنامه، ترازنامه و حساب سود و زیان خود را بر اساس دفاتر و اسناد مالی تهیه و به سازمان امور مالیاتی ارائه کنند.
از طرفی هم برخلاف اشخاص حقیقی، سال مالی شرکت در تعیین مهلت ارسال اظهارنامه اهمیت دارد. اگر سال مالی شرکت با سال شمسی متفاوت باشد، مهلت ارسال هم چند ماه پس از پایان همان سال مالی خواهد بود.
اظهارنامه مالیات عملکرد چیست و چه زمانی باید ارسال شود؟
اظهارنامه مالیات عملکرد، گزارشی است که مودی در آن درآمدها، هزینهها، سود و زیان و سایر اطلاعات مالی مربوط به یک سال مالیاتی را به سازمان امور مالیاتی اعلام میکند. مالیات عملکرد هم بر اساس اطلاعات این اظهارنامه و قوانین مالیاتی تعیین میشود.
مهلت ارسال اظهارنامه عملکرد به نوع مودی بستگی دارد:
- اشخاص حقیقی: معمولا تا پایان خرداد سال بعد (البته در سال 1405 این مهلت تا پایان آبانماه تمدید شده است.)
- اشخاص حقوقی: حداکثر تا چهار ماه پس از پایان سال مالی
چه اطلاعاتی برای اظهارنامه عملکرد لازم است؟
برای تکمیل اظهارنامه عملکرد، معمولا اطلاعات زیر مورد نیاز است:
- اطلاعات هویتی و پرونده مالیاتی
- میزان درآمد و فروش
- هزینههای قابل قبول مالیاتی
- سود یا زیان دوره
- اطلاعات داراییها و بدهیها
- اطلاعات مربوط به خرید و فروش و معاملات
- مالیاتهای پرداختشده یا مالیات علیالحساب
- اطلاعات مربوط به معافیتها و بخشودگیهای مالیاتی، در صورت وجود
مراحل ارسال اظهارنامه عملکرد
بهطور کلی، مراحل ارسال اظهارنامه برای یک شخص حقیقی و حقوقی متغاوت است. برای آشنایی کامل با مراحل آن مقاله خدمات ثبت اظهارنامه مالیاتی عملکرد شرکتها و مشاغل معتمد ما را مطالعه کنید.
نکته: قبل از ارسال نهایی، اطلاعات اظهارنامه را با اسناد و مدارک مالی خود تطبیق دهید؛ چون اشتباه در ثبت درآمد یا هزینهها میتواند باعث ایجاد اختلاف مالیاتی شود. توصیه ما این است قبل از هر اقدامی با مشاوران ما در معتمد مالی ایرانیان مشورت کنید.
تفاوت مالیات بر درآمد و مالیات بر عملکرد چیست؟
مهمترین نکته این است که مالیات بر درآمد یک مفهوم گستردهتر است، اما مالیات عملکرد معمولا به مالیات مربوط به نتیجه فعالیت مالی مؤدی در یک دوره مشخص اشاره دارد.
به همین دلیل نمیتوان همیشه گفت این دو، دو مالیات کاملا جداگانه هستند. در بسیاری از موارد، مالیات عملکرد در واقع یکی از مصادیق مالیات بر درآمد است که بر اساس عملکرد مالی یک دوره محاسبه میشود.
تفاوت در مبنای محاسبه
مالیات بر درآمد بر اساس نوع درآمد محاسبه میشود. برای مثال، مالیات حقوق، مالیات درآمد مشاغل و مالیات درآمد اشخاص حقوقی هرکدام مقررات خاص خود را دارند.
اما در مالیات عملکرد، تمرکز بیشتر بر نتیجه مالی فعالیت در یک دوره مالی است؛ یعنی درآمدها و هزینههای قابل قبول بررسی میشوند تا سود مشمول مالیات مشخص شود.
تفاوت در نرخ مالیات
برای مالیات بر درآمد، یک نرخ واحد برای تمام درآمدها وجود ندارد. نرخ مالیات به نوع درآمد و شخص مشمول مالیات بستگی دارد. بنابراین نمیتوان صرفا با عنوان “مالیات بر درآمد” یا “مالیات عملکرد” نرخ مشخصی تعیین کرد؛ ابتدا باید نوع مؤدی و نوع درآمد مشخص شود.
تفاوت در نحوه و زمان اظهار
یکی از تفاوتهای مهم در عمل، نحوه اعلام درآمد و عملکرد به سازمان امور مالیاتی است.
صاحبان مشاغل باید اطلاعات مربوط به فعالیت و درآمد خود را طبق مقررات در اظهارنامه مالیاتی مربوط به عملکرد ارائه کنند. ماده ۱۰۰ قانون مالیاتهای مستقیم برای این نوع از مؤدیان، تکلیف تسلیم اظهارنامه و پرداخت مالیات را مشخص کرده است. به هر حال ارسال فرم تبصره 100، اظهارنامه عملکرد یا درآمد از طریق کارپوشه سامانه مودیان به آدرس My.tax.gov.ir انجام میشود.
اشخاص حقیقی تا پایان خرداد ماه و حقوقی تا 4 ماه پس از پایان سال مالی مهلت دارند اظهارنامه ارسال کنند. اظهارنامه درآمد هم در همان مهلت عملکرد ارسال میشود و زمان جداگانهای ندارد.
تفاوت در دوره مالیاتی
مالیات بر درآمد و عملکرد باید هر دو به صورت سالانه اظهار شوند و تفاوتی از این نظر با هم ندارند.
تفاوت در نحوه پرداخت
نحوه پرداخت مالیات هم به نوع مالیات و مقررات مربوط به آن بستگی دارد.
در برخی از انواع مالیات، مالیات ممکن است هنگام پرداخت درآمد یا در طول سال بهصورت کسر و پرداخت مالیات انجام شود. اما در مالیات عملکرد، معمولا پس از مشخص شدن درآمد مشمول مالیات دوره و محاسبه مالیات، مبلغ مالیات متعلق تعیین و پرداخت میشود.
مالیات بر درآمد و مالیات بر عملکرد چه ارتباطی با یکدیگر دارند؟
برای درک بهتر رابطه مالیات بر درآمد و مالیات بر عملکرد، باید به این نکته توجه کرد که مالیات بر درآمد یک مفهوم کلیتر است و مالیات عملکرد بیشتر به سود حاصل از فعالیت در یک دوره مالی اشاره دارد.
تفاوت مالیات عملکرد با مالیات تکلیفی چیست؟
مالیات عملکرد مالیاتی است که بر اساس درآمد مشمول مالیات و عملکرد مالی مودی در یک دوره مالیاتی محاسبه میشود و پرداخت آن معمولاً بر عهده خود مودی است. برای مثال، مالیات عملکرد شرکتها طبق ماده ۱۰۵ قانون مالیاتهای مستقیم بهطور عمومی با نرخ ۲۵ درصد محاسبه میشود.
اما مالیات تکلیفی به مالیاتی گفته میشود که طبق قانون، شخص پرداختکننده وجه موظف است هنگام پرداخت، مالیات را از مبلغ قابل پرداخت کسر و به سازمان امور مالیاتی پرداخت کند؛ مانند مالیات حقوق که کارفرما از حقوق کارکنان کسر میکند.
برای مدیرید مالیات بر درآمد و عملرد چه نکاتی را باید بدانیم؟
برای مدیریت بهتر مالیات و جلوگیری از جرائم و هزینههای اضافی، مودیان باید چند نکته مهم را در نظر داشته باشند:
- مهلتهای مالیاتی مانند زمان ارسال اظهارنامه و پرداخت مالیات را از دست ندهند.
- درآمدها، هزینهها و معاملات را بهصورت دقیق و مستند ثبت کنند.
- اسناد و مدارک مالی و هزینههای قابل قبول را بهدرستی نگهداری کنند.
- وضعیت پرونده و کارپوشه مالیاتی خود را بهطور منظم بررسی کنند.
- قبل از ارسال اظهارنامه، اطلاعات آن را با دفاتر، اسناد و مدارک مالی تطبیق دهند.
- از معافیتها، مشوقها و مقرراتی مانند تبصره ماده ۱۰۰ در صورت داشتن شرایط استفاده کنند.
- در صورت ابهام یا پیچیدگی پرونده، از مشاور مالیاتی کمک بگیرند تا احتمال جرائم و اختلاف با سازمان امور مالیاتی کاهش پیدا کند.
بدون دیدگاه